IBAN Mağdurlarının Hukuki Durumu (TCK m. 158/4)

12. Yargı Paketi kapsamında Türk Ceza Kanunu‘nun 158. maddesine eklenen dördüncü fıkra, IBAN dolandırıcılığı kapsamında gerçekleştirilen suçlarda hesap sahiplerinin hukuki konumunu yeniden düzenlemektedir. Özellikle son yıllarda artış gösteren ve banka hesaplarının kullandırılması suretiyle işlenen dolandırıcılık eylemlerinde, iştirakinin sınırlanması ve ceza indirimi uygulanması bakımından temel bir değişiklik getiren bu düzenleme, uygulamada yaşanan önemli sorunlara çözüm getirmektedir.

İBAN Mağduru Nedir?

İBAN mağduru kavramı, yasal ve uygulamada belirli özellikleri içermektedir. Genel anlamda, IBAN (Uluslararası Banka Hesap Numarası) bilgilerinin kullanıldığı dolandırıcılık suçları sonucunda paraları kullanılan kişidir.

Dolandırıcılar tarafından aşağıdaki yöntemlerle mağdurlardan para aktarılması sağlanmaktadır:

• Sosyal medya platformlarından sahte profiller aracılığıyla iletişim kurulması
• Yatırım, istihdam veya benzer vaatler edilerek güven oluşturulması
• Mağdurdan para transferi yapması için ödeme taleplerinin yapılması
• Başka kişilerin banka hesap numaralarının (IBAN) kullandırılması yoluyla paranın aktarılması

Suçun işlenmesi sürecinde sırasıyla şu aşamalar yer almaktadır:

1. İlk İletişim: Dolandırıcılar tarafından Instagram, TikTok, Facebook gibi sosyal medya platformlarında kurumsal ve profesyonel görünen profiller oluşturulması ve potansiyel mağdurlarla irtibat kurulması.
2. Güven İnşası: Makul kazançlar vaadetme, sahte referanslar sunma, başarı hikayeleri aktarma yoluyla mağdurun güveni sağlanması.
3. Finansal İşlem: Mağdur tarafından rızası ile para gönderilmesi, ancak paranın aktarıldığı hesabın gerçek dolandırıcıya değil, başka bir kişiye ait olması.
4. Kara Para Aklama Ağında Kullanım: Paranın aktarıldığı hesabın “relay account” (ara hesap) olarak kara para aklama ağında kullanılması.
5. Banka Tespit: Banka sistemleri tarafından anormal para hareketlerinin tespit edilmesi ve hesabın blokaj altına alınması.
6. Mali Suçlar Soruşturması: MASAK (Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Mali Suçlar Soruşturma Merkezi) tarafından yapılan tespitlere dayalı olarak Cumhuriyet Savcılığı tarafından soruşturma başlatılması.

Banka Hesabını Kullandıran Kişiler Dolandırıcılıktan Sorumlu Tutuluyor Muydu?

12. Yargı Paketi’nin yürürlüğe girmesinden öncesinde, banka hesabını veya hesap bilgilerini başkasına kullandıran kişilerin hukuki konumu net bir şekilde düzenlenmemişti. Söz konusu kişiler hakkında suça yardım etme hükümleri (TCK m. 39) ve müşterek faillik hükümleri (TCK m. 37) kapsamında değerlendirme yapılmaktaydı.

Uygulamada, basit hesap kullandırma ile başlayan işlemler dahi, dolandırıcılık suçuna müşterek faillik veya suça yardım etme şeklinde nitelendirilmekteydi.

Bu durum aşağıdaki hukuki problemleri oluşturmaktaydı:

• Şüphelileme Sorunu: Hesaptan para çıkaran kişi otomatik olarak “çıkışçı” (suç ortağı) olarak tanımlanması
• Hukuki Belirsizlik: Kişinin gerçekten dolandırılmış olup olmadığının ve mağdur sıfatının tanınmasının uzun zaman alması
• Adli Sicile İşlem: Kişinin adli sicilinde “suç ortağı” veya “yardım eden” sıfatıyla işlem yapılması
• Mali Tahliye Sorunu: Hesabın blokaj süresi 15-90 gün arasında değişmekte, bu dönemde mağdur mali sıkıntılarla karşı karşıya kalması

IBAN Kullandırma Suçunda Ceza İndirimi Nasıl Uygulanacak?

12. Yargı Paketi kapsamında Türk Ceza Kanunu’nun 158. maddesine eklenen dördüncü fıkra şu şekildedir:

Birinci fıkrada tanımlanan suça iştirak eden kişinin fiili; kendisine veya başkasına haksız menfaat sağlamak amacıyla, banka veya kredi kartı gibi ödeme araçlarının kullanılmasını sağlamak, banka hesabının kullanılmasını sağlayan bilgileri veya araçları vermek, aracı kurum hesabı bilgilerini sağlamak, ödeme hizmeti sağlayıcıları nezdindeki hesap bilgilerini vermek, kripto varlık hizmet sağlayıcıları nezdindeki hesapların kullanılmasını sağlamak ile sınırlı ise, verilecek cezada yarı oranında indirim uygulanır.

Yeni düzenleme, aşağıdaki durumlarda otomatik olarak ceza indirimi uygulanmasını öngörmektedir:

Ceza indirimi, aşağıdaki formüle göre hesaplanmaktadır:

Yeni Ceza = Asıl Ceza ÷ 2

Örnek olarak, dolandırıcılık suçundan yalnızca hesap sağlamış bir kişinin asıl cezası 2-6 yıl hapis ise, indirim uygulandığında 1-3 yıl hapis cezasına mahkûm edilmektedir. Mali ceza da aynı oranda indirime tabi tutulmaktadır.

TCK m. 158/4 Yürürlüğe Girmeden Önceki Dosyalara Yeni Düzenlemenin Uygulanması

12. Yargı Paketi’nin yürürlüğe girdiği tarihten (Ağustos 2026) sonra işlenen dolandırıcılık suçlarında TCK m. 158/4 uygulanmaktadır.

Yürürlüğe girmeden öncesi işlenen suçlara ilişkin olarak, Kanun’un geçiş hükümleri aşağıdaki imkânları tanımıştır:

• Henüz kesinleşmemiş dosyalarda mahkeme, yeni düzenlemeyi uygulayabilir
• Eğer kişinin iştirakinin yalnızca hesap bilgilerini sağlamakla sınırlı ise, lehte değişiklik ilkesi uyarınca yeni hüküm uygulanabilir

Yapılan düzenleme ile; banka hesabını, ödeme aracını veya kripto varlık hesabına ilişkin bilgileri başkasına kullandıran kişilerin iştirakinin sınırlandırılması imkânı tanınmıştır. Düzenlemenin yürürlüğe girdiği tarihten önce TCK m. 157 veya TCK m. 158 kapsamında hakları haklı olarak sınırlandırılmış veya ceza almış kişilere bile uygulanma imkânı tanınmıştır.

Kesinleşmiş İBAN Dolandırıcılığı Dosyalarında Yeni Düzenleme Uygulanabilir mi?

Yargı Paketi ile getirilen geçiş hükümleri, TCK m. 158’e eklenen dördüncü fıkranın belirli şartlarda uygulanabileceğini öngörmüştür.

Kesinleşmiş mahkûmiyet hükümlerinde yeni düzenlemenin uygulanabilmesi için aşağıdaki şartların hepsi sağlanmalıdır:

Yeni düzenlemenin uygulanabilmesinin en önemli şartı, mağdurun uğradığı zararın tamamen giderilmesidir. Mahkeme, hükümlüyü ihtardan itibaren altı (6) ay içinde mağdurun zararını tamamen gidermeye davet eder.

Zararın giderilme yolları aşağıdakilerdir:

• Aynen iade (eğer mümkün ise)
• Parasal tazminat
• Her iki yolun birleştirilmesi

Eğer hükümlü bu süre içinde zararı tamamen giderirlerse, ceza indirimi uygulanır veya infazın ertelenmesi kararı verilebilir.

Mağdurun zararı tamamen karşılanmadıkça, yalnızca bu düzenlemeye dayanılarak infazın ertelenmesi mümkün değildir. Kısmi ödemeler yapılmış olsa bile, tam giderim sağlanana kadar fayda sağlamaz.

Kesinleşmiş İBAN Dosyalarında Etkin Pişmanlık İmkânı

Yargı Paketi ile getirilen geçici düzenleme (Kanunun yürürlüğe girmesinden itibaren 2 yıl), kesinleşmiş bazı IBAN dolandırıcılığı dosyalarında etkin pişmanlık uygulanması imkânını tanımıştır.

Etkin pişmanlık hükümlerinin uygulanabilmesi için tüm aşağıdaki şartlar sağlanmalıdır:

Şartların oluşması halinde cezada yarı oranında indirim yapılabilir veya infazın ertelenmesi kararı verilebilir.

Mağdurun zararı tamamen karşılanmadıkça, yalnızca bu düzenlemeye dayanılarak infazın ertelenmesi mümkün değildir.

Hesabını Kullandıran Kişi Dolandırıcılık Suçundan Kurtulur mu?

12. Yargı Paketi ile getirilen düzenleme, banka hesabını kullandıran kişilerin hiçbir şekilde cezalandırılmayacağı anlamına gelmemektedir. Düzenleme yalnızca, dolandırıcılık suçuna iştirak şekli bakımından sınırlı sorumluluğu bulunan kişilerin ceza miktarında indirim sağlamaktadır.

Kişinin sorumluluğu, aşağıdaki faktörlere bağlıdır:

• Kişinin hesabın dolandırıcılık amacıyla kullanılacağını bilip bilmediği
• Kişinin dolandırıcılık eylemindeki rolünün ne olduğu
• Kişinin hesabı kullandırmaktan kendi menfaat elde edip etmediği
• Kişinin aynı dolandırıcıya veya örgüte tekrar hesap sağlayıp sağlamadığı

Sık Sorulan Sorular

Bu makale, genel hukuki bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Her dosyanın kendine has özellikleri bulunmaktadır. Bireysel durumunuzla ilgili hukuki tavsiye için bir avukat ile görüşülmesi önerilir.